Khi muốn biết một người làm chuyên môn là ai, việc đầu tiên nhiều người trong chúng ta làm là bấm vào trang cá nhân của họ. Ta lướt qua phần giới thiệu, tìm bài ghim đầu trang, hoặc lục lại vài bài cũ. Nhưng khá thường xuyên, thứ ta tìm được chỉ là một dòng bio ngắn ngủn, vài danh xưng nối nhau bằng dấu gạch đứng, hoặc chẳng có gì cả.
Trong số các loại nội dung để xây thương hiệu cá nhân trên mạng xã hội, bài About me có lẽ là loại bị bỏ qua nhiều nhất. Tôi nghĩ có hai lý do.
Lý do thứ nhất: nhiều người chưa nghĩ tới việc nó quan trọng. Bài About me không kéo về nhiều lượt xem, cũng không phải bài “kiến thức” để người ta lưu lại, nên cứ bị xếp xuống cuối danh sách việc cần làm.
Lý do thứ hai thì tế nhị hơn. Nhiều người biết mình cần viết, nhưng ngại. Viết về bản thân, nghe sao giống khoe khoang quá. Kể thành tích thì sợ người ta nghĩ mình đang show off. Kể chuyện riêng thì lại thấy như đang phơi mình ra trước người lạ. Gõ được vài dòng rồi xoá, rồi tự nhủ để lúc khác.
Nếu bạn đang ở một trong hai trường hợp ấy, bài viết này dành cho bạn.
Một chi tiết nhỏ, nơi người ta nhớ về chủ nhà
Thử hình dung trang cá nhân của bạn là một ngôi nhà. Mỗi bài viết bạn đăng là một lần mở cửa. Có người ghé qua đọc một bài rồi đi. Có người quay lại vài lần. Và có những người dừng lại lâu hơn, nhìn quanh một lượt, rồi tò mò: chủ nhà là người thế nào nhỉ?
Bài About me là thứ đón họ ở đúng khoảnh khắc ấy.
Đặt cạnh cả chặng đường làm nội dung, nó chỉ là một chi tiết nhỏ. Nhưng cũng giống như khi đến chơi nhà ai đó, ta ít khi nhớ căn nhà rộng bao nhiêu hay bày biện đắt tiền thế nào. Ta nhớ chủ nhà đã mời mình ngồi ra sao, rót cho mình ly nước gì, hỏi han mình câu nào.
Những chi tiết nhỏ ấy nói lên sự tinh tế và chuyên nghiệp của một người rõ hơn nhiều lời tự giới thiệu. Và nếu được chăm chút, nó trở thành dấu ấn khiến người ta nhớ về chủ nhà rất lâu sau khi đã ra về.
Thử nghĩ từ phía người đọc: khi bấm vào trang giới thiệu của bạn, họ đang tìm điều gì? Có lẽ là ba điều. Họ muốn biết mình có đến đúng chỗ không. Họ muốn biết người này giúp được gì cho mình. Và họ muốn có một lý do để tin.
Nếu bài About me trả lời được ba điều đó, nó đã làm tròn vai của mình. Vậy, viết thế nào để trả lời được, mà không thấy mình đang khoe? Theo tôi, có hai điều cốt lõi.
Điều thứ nhất: tinh thần phục vụ là trên hết
Phần lớn chúng ta ngại viết About me vì mặc định đây là nơi kể tiểu sử: học trường nào, làm ở đâu, bao nhiêu năm kinh nghiệm, đạt được những gì. Viết theo hướng ấy, cảm giác khoe khoang gần như không tránh được, vì câu nào cũng bắt đầu và kết thúc ở chữ “tôi”.
Thật ra, một bài About me tốt cần làm rõ ba điều: bạn phục vụ ai, bạn phục vụ điều gì, và người đến với bạn sẽ nhận được giá trị gì. Khi đặt ba câu hỏi này lên trước, trọng tâm của bài tự dịch chuyển, từ “tôi giỏi thế nào” sang “tôi giúp được bạn ra sao”. Và một khi đang phục vụ người đọc, bạn sẽ thấy nhẹ nhõm hơn hẳn, vì bạn đâu còn đang khoe nữa.
Thử đặt hai cách mở đầu cạnh nhau. Chẳng hạn, một người làm kế toán cho các shop nhỏ có thể viết:
Tôi là kế toán với hơn 7 năm kinh nghiệm, tận tâm và chuyên nghiệp.
Hoặc:
Nếu bạn đang tự bán hàng online, và cuối tháng vẫn không chắc mình lời hay lỗ, tôi có thể giúp bạn.
Câu đầu nói về người viết. Câu sau nói về người đọc. Ai đang gặp đúng vấn đề ấy sẽ thấy mình được gọi tên ngay từ dòng đầu tiên, và có lý do để đọc tiếp.
Cũng trên tinh thần đó, khi cần nói về năng lực của mình, bạn có thể dùng sự việc thay cho tính từ. “Tận tâm”, “chuyên nghiệp”, “giàu kinh nghiệm” là những lời tự chấm điểm. Ai trong ngành cũng viết được, nên người đọc lướt qua mà không đọng lại gì.
Còn “hiện tôi giữ sổ sách cho 14 chủ shop, phần lớn bắt đầu từ một file Excel rối tung” là một sự việc. Người viết không cần tự khen, chỉ đặt sự việc ra đó, để người đọc tự rút ra kết luận.
Một phép thử nhỏ khi đọc lại bản nháp: câu nào mà một người khác cùng ngành cũng có thể viết y hệt, câu đó nên được viết lại cho cụ thể hơn, hoặc bỏ đi.
Điều thứ hai: một vết sẹo chân thật
Nếu tinh thần phục vụ giúp người đọc hiểu bạn làm gì, thì vết sẹo giúp họ hiểu vì sao lại là bạn.
Chúng ta hay nghĩ chỉ có thành tích mới đáng đưa vào bài giới thiệu. Nhưng người xem bây giờ đã quá quen với những danh sách bằng cấp, giải thưởng, con số ấn tượng. Đọc nhiều, chúng na ná nhau, đôi khi còn gây cảm giác chán ngấy. Thứ khiến họ dừng lại lâu hơn thường là một câu chuyện khác: vì sao bạn chọn đi con đường này, và vì sao bạn chọn đồng hành cùng chính những người này.
Chẳng hạn, đoạn vết sẹo trong bài About me của một chuyên viên chăm sóc da có thể như thế này:
❝Tôi từng theo học một chương trình chăm sóc da chuyên sâu tại Hàn Quốc, với niềm tin rằng mình đang học từ một trong những nền chăm sóc da phát triển nhất.
Nhưng càng học và thực hành, tôi càng thấy những điều không khớp. Cùng một liệu trình phục hồi, có làn da lành lại sau vài tuần, có làn da lại kích ứng kéo dài. Tôi mất khá lâu mới nhận ra: da người Hàn và da người Việt, sống trong hai kiểu khí hậu khác nhau, phục hồi sau tổn thương theo những cách không giống nhau.
Từ đó, tôi bắt đầu chọn một phương pháp khác, chậm hơn, xuất phát từ chính làn da đang ngồi trước mặt mình.❞
Hoặc của một người hướng dẫn đầu tư cho người mới:
❝Tôi bắt đầu đầu tư chứng khoán giống nhiều người mới khác: theo chân những người hướng dẫn đi trước, mua bán theo tín hiệu, lướt sóng theo từng nhịp thị trường. Có những tuần lãi, rồi có những tuần mất sạch phần lãi ấy.
Càng đi lâu, tôi càng không đồng tình với cách làm đó, vì nó dựa vào may rủi nhiều hơn là hiểu biết. Tôi quyết định tự học lại từ đầu, tự đọc báo cáo, tự kiểm chứng từng nguyên tắc bằng chính tiền của mình.
Giờ đây, tôi muốn hướng dẫn người mới theo một cách bền vững hơn, để họ tạo ra một dòng tiền có cơ sở, thay vì phó mặc cho hên xui.❞
Bạn thấy đấy, không câu nào khoe. Vậy mà chỉ sau vài dòng, người đọc đã biết người này từng đứng ở đâu, đã nhìn thấy điều gì, và vì sao cách làm của họ khác số đông. Đó là điều một tấm bằng hay một con số khó nói hết được.
Ở một bài trước trên Substack này, tôi đã viết khá nhiều về giá trị của những “vết sẹo” như thế. Với bài About me, tôi muốn nhấn thêm một điều: vết sẹo cần chân thật. Nó cần chạm đúng vào thực tế của một con người, với những chi tiết có thật như nơi chốn, thời điểm, điều từng khiến bạn lấn cấn. Nếu câu chuyện được dựng lên cho đẹp, cho có “bước ngoặt”, nó lại thành một lớp tô vẽ khác. Và người đọc bây giờ nhận ra điều đó nhanh hơn chúng ta nghĩ.
Vết sẹo là một điểm nhấn nên có. Không có cũng không sao, bài của bạn vẫn đứng vững nhờ tinh thần phục vụ. Nhưng nếu có, nó sẽ khiến bạn nổi bật giữa những người làm cùng ngách, bởi nó mang lại cho bạn ba thứ cùng lúc: sự uy tín, sự chân thật, và một điểm nhớ của riêng bạn. Chuyên môn thì người khác có thể học được. Con đường bạn đã đi qua thì chỉ bạn có.
Một lưu ý cho người kín đáo
Kể vết sẹo không có nghĩa là phải lột trần bản thân. Như tôi từng viết: hãy kể từ vết sẹo, đừng kể từ vết thương còn rỉ máu. Nếu một chuyện mỗi lần nhắc lại vẫn khiến bạn đau, có lẽ bạn chưa có đủ khoảng cách để đưa nó vào trang giới thiệu. Không sao cả, nó có thể đợi.
Với những chi tiết riêng tư khác, bạn có thể lọc bằng một câu hỏi đơn giản: chi tiết này có giúp người đọc hiểu vì sao tôi làm công việc này không? Nếu có, giữ lại. Nếu không, bạn hoàn toàn có quyền giữ nó cho riêng mình. Thường thì một khoảnh khắc là đủ: một cảnh, một câu nói, một lần nhận ra. Bạn không cần mở cả cuốn nhật ký cho người lạ đọc.
Khi ngồi xuống viết
Biết là vậy, nhưng lúc ngồi trước trang giấy trắng, cảm giác ngại vẫn có thể quay lại. Tôi gợi ý thêm vài cách nhỏ để bạn dễ bắt đầu hơn.
▶ Viết ở ngôi thứ ba trước. Nhiều người nói tốt về người khác dễ hơn nhiều so với nói về chính mình. Vậy thì bạn cứ thử hình dung mình đang giới thiệu một đồng nghiệp mà bạn quý: cô ấy làm gì, giúp ai, vì sao cô ấy chọn việc đó. Viết xong, bạn chỉ cần chuyển “cô ấy” thành “tôi”. Bản nháp sẽ bớt gượng hơn hẳn.
▶ Đọc lại bằng mắt một người quen cũ. Thử tưởng tượng sếp cũ, một khách hàng, hay một người bạn lâu năm đọc bài này. Bạn có thấy ổn không? Nếu thấy ổn, ranh giới riêng tư của bạn đang ở đúng chỗ. Nếu thấy ngượng ở đoạn nào, đó là đoạn cần xem lại.
▶ Bỏ những câu tự hạ mình. “Tôi chỉ là…”, “chắc tôi cũng chưa giỏi lắm…” nghe có vẻ khiêm tốn. Nhưng đọc xong, người ta vẫn chưa biết bạn giúp được gì cho họ. Khiêm tốn quá tay thì thành mơ hồ.
Và khi đọc lại, bạn có thể soát nhanh xem bài của mình có đang rơi vào một trong ba kiểu quen thuộc không. Một là viết thành bản CV: đủ mốc thời gian nhưng không thấy lý do. Hai là viết thành trang nhật ký: nhiều cảm xúc nhưng chưa được chọn lọc. Ba là viết thành một mẩu quảng cáo: toàn tính từ và lời hứa.
Một cấu trúc để mang theo
Nếu bạn muốn có một khung ngắn gọn để bắt đầu, thì đây:
Nếu bạn đang [vấn đề người đọc gặp phải] → tôi giúp [ai] [làm được điều gì] → tôi từng [vết sẹo, nếu có] → vì vậy tôi chọn [cách làm của mình] → nếu bạn muốn [kết quả], [bước tiếp theo].
Ghép vào khung này, bài About me hoàn chỉnh của chuyên viên chăm sóc da ở trên có thể như sau:
❝Nếu bạn đã thử qua nhiều liệu trình phục hồi, đã đổi hết loại serum này đến loại kem khác mà làn da vẫn đỏ rát, bùng mụn mỗi khi giao mùa, có lẽ vấn đề nằm ở phương pháp chưa hợp với chính làn da của bạn.
Tôi là Hà, chuyên viên chăm sóc da. Tôi đồng hành cùng những người có làn da đang tổn thương, giúp họ xây lại một quá trình phục hồi chậm rãi nhưng bền, hợp với làn da người Việt và khí hậu nơi họ đang sống.
Những năm học chăm sóc da tại Hàn Quốc cho tôi nền tảng chuyên môn, nhưng cũng cho tôi thấy không phải liệu trình nào hiệu quả ở đó cũng hợp với da ở đây.
Vì vậy, tôi không bắt đầu bằng một gói sản phẩm. Buổi đầu tiên của chúng ta dành để quan sát: làn da bạn phản ứng ra sao, bạn đã dùng những gì, thói quen sinh hoạt của bạn thế nào. Từ đó, tôi cùng bạn đặt ra từng bước nhỏ, theo dõi và điều chỉnh theo từng giai đoạn.
Nếu bạn muốn hiểu làn da mình đang thực sự cần gì, cứ nhắn cho tôi một dòng. Chúng ta có thể bắt đầu từ một cuộc trò chuyện.❞
Bạn sẽ thấy đoạn vết sẹo lúc này chỉ còn một câu. Ở trang giới thiệu ngắn, điều đó là đủ, miễn nó nối được với cách bạn đang làm việc. Còn phiên bản dài hơn, bạn có thể để dành cho một bài ghim đầu trang, hay viết hẳn thành một bài kể chuyện riêng.
Nếu hôm nay bạn chỉ có mười lăm phút, hãy bắt đầu từ một câu thôi: tôi phục vụ ai, và họ nhận được gì khi đến với tôi. Phần còn lại, kể cả vết sẹo, sẽ dần hiện ra khi bạn viết tiếp.
Ngôi nhà nào rồi cũng sẽ có khách ghé qua. Một bài About me được chăm chút là cách bạn mở cửa đón họ vào, mời họ ngồi xuống, và để họ ra về với cảm giác đã gặp đúng người mình cần tìm.
Nếu bạn đã có một bản About me, dù mới chỉ là vài dòng nháp, hãy để lại ở phần ✉ bình luận. Chúng ta có thể làm quen với nhau qua chính những dòng ấy, và tôi sẽ phản hồi, gợi ý chỉnh sửa để bài của bạn rõ hơn và gần với bạn hơn.
VŨ TRỤ CREATOR ·
Deep Branding. Quiet Influence.
Từ nền tảng chuyên môn đã có, thương hiệu của bạn nên đi về đâu?
Nếu bạn đang muốn dừng lại một nhịp để nhìn rõ những gì mình đã tích lũy suốt nhiều năm, gồm chuyên môn, kinh nghiệm, cả những điều chưa từng gọi tên, và tìm ra hướng đi thật sự dành cho thương hiệu của mình, mời bạn tìm hiểu ▶ gói tư vấn 1:1 của chúng tôi.
Hoặc bắt đầu nhẹ nhàng hơn: khám phá ▶ nguyên mẫu thương hiệu của bạn, để có một kim chỉ nam cho bước đi tiếp theo.
❗Lưu ý: Mỗi người chỉ có thể đăng ký 01 buổi trò chuyện miễn phí.
