05 kỹ thuật đơn giản giúp câu chuyện của bạn thu hút ngay lập tức
Bạn không cần tìm kiếm thêm những phương pháp kể chuyện phức tạp. Thay vào đó, hãy nhìn sâu hơn vào những gì thực sự diễn ra.
Trong một buổi học về xây dựng kịch bản của khóa Deep Video Foundation, khi cả lớp đang cùng nhau phản tư về quá trình học tập, một chị học viên chia sẻ: “Nói thật là càng học, càng biết thêm nhiều kiến thức thì chị lại thấy sợ thực hành. Cứ sợ mình làm sai, làm bừa không đúng với những gì đã được học.”
Một vài học viên khác bắt đầu chia sẻ trải nghiệm tương tự.
Nghịch lý đúng không? Khi biết thêm một chuẩn mực mới về cái tốt, bất chợt những hàng rào phòng thủ, những “kẻ mạo danh” trong đầu lại nhảy nhót lên: “tôi không đủ giỏi để làm được việc này.”
Điều này, thực ra không quá khó hiểu. Bất cứ ai khi tiếp nhận một loạt thông tin mới, bắt tay vào thực hành một kỹ năng, đều trải qua sự lóng ngóng ban đầu. Nhưng nó khiến tôi cứ suy nghĩ mãi: liệu chúng ta có thật sự cần biết rất nhiều kỹ thuật phức tạp rồi mới có thể kể câu chuyện của chính mình hay không?
Trong bài viết này, tôi muốn bạn bước những bước đầu tiên trên hành trình kể chuyện thương hiệu, hay bất cứ nội dung storytelling nào, mà không cần phải tường tận quá nhiều kỹ thuật cầu kỳ.
Tôi mong bạn hiểu một sự thật: kể chuyện thu hút rất đơn giản, khi bạn biết mình nên tập trung vào điều gì. Và một trong những điều quan trọng nhất cần tập trung là:
Đừng tóm tắt nữa - Hãy bắt đầu phóng to vào khoảnh khắc.
Vấn đề nằm ở đâu?
Có nhiều câu chuyện được kể thế này:
“Tôi có buổi gặp trực tiếp với một khách hàng lớn để chốt hợp đồng. Họ chê chi phí của tôi quá cao, nhưng sau đó tôi đã bình tĩnh giải thích và thuyết phục được họ đồng ý.”
Nghe cũng ổn đấy. Nhưng có phải chúng ta đang bỏ lỡ điều gì đó? Chuyện đó xảy ra ở đâu? Cảm giác đó như thế nào? Người ta đã nói gì?
Hãy thử tưởng tượng lại câu chuyện trên:
Tôi ngồi đối diện anh khách hàng ở quán cà phê. Anh nhấp ngụm trà, đặt ly xuống cạch một cái: “Bên em báo giá cao gấp đôi mặt bằng chung đấy.”
Tim tôi hẫng một nhịp. Cảm giác bối rối xen lẫn tự ái trỗi dậy, trong đầu nảy ra ngay sự đấu tranh: “Hay mình giảm giá chút để chốt cho xong?” Tôi hít một hơi sâu, im lặng mất 3 giây rồi ngẩng lên nhìn anh, dõng dạc…
Vẫn là câu chuyện ấy, nhưng lúc này tác động đã hoàn toàn thay đổi.
Đây không chỉ là cảm nhận chủ quan của người viết. Trong tâm lý học nhận thức, có một hiện tượng gọi là hiệu ứng cụ thể hóa (concreteness effect): não bộ xử lý và ghi nhớ hình ảnh, chi tiết cụ thể nhanh hơn và lâu hơn nhiều so với khái niệm trừu tượng. “Thuyết phục khách hàng” là một khái niệm. “Anh nhấp ngụm trà, đặt ly xuống cạch một cái” là một hình ảnh - và não bạn không thể không hình dung ra nó. Khi bạn phóng to tình tiết, câu chuyện không chỉ được tiếp nhận, nó được thấy, được nghe, được cảm, và vì vậy, nó được ghi nhớ.
Vậy làm thế nào để phóng to câu chuyện của bạn? Dưới đây là 5 kỹ thuật đơn giản tôi học được từ Philipp Humm - một chuyên gia đào tạo kể chuyện sâu sắc và dí dỏm, với nhiều chương trình giảng dạy cho cả các chuyên gia độc lập lẫn các tập đoàn lớn trên thế giới.
Nhưng xin chớ hiểu lầm, phóng to không phải là phóng đại hay cố tình làm quá mọi thứ lên cho có vẻ hoành tráng. Đây là những kỹ thuật giúp câu chuyện của bạn trở nên sống động một cách chân thật.
Kỹ thuật #1: Bạn đang ở đâu? (Bối cảnh)
Hãy đưa khán giả vào câu chuyện bằng cách “dẫn” họ tới nơi nó xảy ra. Điều đó không có nghĩa bạn phải mô tả mọi thứ như một kiến trúc sư - chỉ đơn giản nói ra bạn (hoặc nhân vật của bạn) đang ở đâu.
Ví dụ:
“Hai tuần trước, tôi đang ngồi trong khuôn viên của một homestay trên Đà Lạt…”
“Tôi đang đứng ngoài phòng họp, hít một hơi thật sâu…”
Chỉ vậy thôi. Ngay khi nghe đến “khuôn viên” hay “phòng họp”, não người nghe bắt đầu vẽ ra một bức tranh. Nó có thể không phải địa điểm chính xác của bạn, nhưng ít nhất họ đã có một nơi để quan sát mọi thứ xảy ra.
Một lưu ý: đừng nhồi nhét câu chuyện với những chi tiết không cần thiết kiểu “Phòng họp có một bàn gỗ lớn, bảng trắng sáng bóng và màn hình rất hiện đại…”. Nghe rất kịch bản, và bạn có xu hướng làm loãng thông tin bằng những thứ không quan trọng.
Kỹ thuật #2: Bạn đang làm gì? (Hành động)
Hãy mô tả những gì đang diễn ra. Bạn, hoặc người khác, thực sự đang làm gì trong không gian và thời gian đó? Đi bộ, gõ phím, nói chuyện, tranh luận, đóng gói, chờ đợi... Dù là gì, hãy nói ra.
Ví dụ:
“Tôi đang nhìn chằm chằm vào laptop, lo lắng về email sắp gửi…”
“Tôi đặt hành lý lên băng chuyền kiểm tra an ninh ở sân bay…”
Những hành động cụ thể tạo động lực cho câu chuyện và giữ mạch chuyển động. Khán giả sẽ cảm thấy như được đồng hành cùng bạn.
Kỹ thuật #3: Bạn đang nghĩ gì? (Suy nghĩ)
Chúng ta có hàng ngàn suy nghĩ mỗi ngày: nỗi sợ, ước mơ, lo lắng, hy vọng. Nếu bạn muốn khán giả gắn bó hơn với mình, hãy chia sẻ những gì đang diễn ra trong đầu bạn vào khoảnh khắc đó.
Chẳng hạn như, thay vì viết “Tôi cảm thấy hụt hẫng và bị tổn thương khi khách hàng chê bản thảo”, hãy để một luồng suy nghĩ thật hiện ra: “Chẳng lẽ mình ảo tưởng về năng lực thật à?”
Tương tự, câu “Tôi hào hứng khi có hợp đồng đầu tiên” sẽ sống động hơn nhiều nếu bạn viết đúng như nó vang lên trong đầu lúc đó: “Thật bõ cái công đêm hôm cày cuốc.”
Hầu hết chúng ta suy nghĩ theo cách lộn xộn, kỳ quặc, phi lý và lo âu. Nhưng đó lại là điều làm cho câu chuyện trở nên chân thật và thú vị. Đừng cố “biên tập” suy nghĩ đó cho quá chỉn chu, kiểu “Tôi nghĩ đây là cơ hội tuyệt vời để thay đổi cuộc đời mình”.
Kỹ thuật #4: Bạn đang cảm thấy gì? (Cảm xúc)
Những câu chuyện hay nhất là những câu chuyện chứa đầy cảm xúc. Chúng khiến khán giả cảm nhận được điều gì đó. Bạn có thể thể hiện cảm xúc theo hai cách.
Lựa chọn 1: Gọi tên cảm xúc.
Ví dụ: “Tôi đã rất sợ hãi” hay “Tôi cảm thấy nhẹ nhõm.”
Cách này giúp khán giả nhanh chóng bắt kịp cảm xúc bạn đang kể, và nó sẽ khiến câu chuyện của bạn hiệu quả.
Lựa chọn 2: Thể hiện cảm xúc qua hành vi.
Cách này mạnh mẽ hơn.
Thay vì: “Tôi cảm thấy nhẹ nhõm.” Hãy nói: “Tôi thở ra một hơi thật dài và nhẹ nhàng ngả người ra sau ghế.”
Thay vì: “Anh ấy lo lắng.” Hãy nói: “Anh ấy cứ liên tục gõ bút và cứ vài giây lại liếc nhìn đồng hồ.”
Bạn không cần làm quá mọi thứ. Một hoặc hai khoảnh khắc như vậy trong mỗi câu chuyện là đủ để nó đọng lại về mặt cảm xúc.
Kỹ thuật #5: Bạn đang nghe thấy gì? (Đối thoại)
Nếu câu chuyện của bạn có một người khác, hãy đưa tiếng nói của họ vào. Hãy giúp khán giả “nghe” thấy câu chuyện như thể họ cũng có mặt ở đó.
Để diễn tả “Khách hàng cảm thấy bực bội…” Bạn có thể kể rằng: Khách hàng lắc đầu và nói: “Tôi không muốn cập nhật thêm nữa. Tôi muốn có kết quả.”
Hoặc thay vì: “Anh giám đốc đó thích phần trình bày của chúng tôi…” Hãy hãy để anh ấy tự nói: “Đúng, đó chính xác là điều mà công ty chúng tôi đang cần” - một cách nhanh gọn, dứt khoát.
Lời thoại ngay lập tức làm sống động câu chuyện. Nó tạo thêm chuyển động và khiến mọi thứ như đang diễn ra theo thời gian thực. Ngay cả khi bạn không nhớ chính xác từng từ, bạn vẫn có thể tái hiện bản chất của những gì đã được nói. Chỉ cần giữ cho câu chuyện chân thật và ngắn gọn.
Vậy giờ bạn bắt đầu từ đâu?
Nỗi sợ “làm bừa không đúng” mà học viên tôi nhắc đến ở đầu bài, thật ra đến từ một hiểu lầm rất phổ biến: chúng ta nghĩ kể chuyện là một kỹ năng mà ở đó ta phải học cho đủ, nhớ cho kỹ, rồi mới được phép làm.
Nhưng nhìn lại 5 kỹ thuật ở trên, bạn sẽ thấy chúng không chỉ dạy bạn kể chuyện giỏi hơn. Chúng dạy bạn quan sát kỹ hơn. Bối cảnh, hành động, suy nghĩ, cảm xúc, đối thoại - đó là những thứ vốn đã có sẵn trong bất kỳ khoảnh khắc nào bạn từng trải qua. Bạn không cần bịa ra chúng. Bạn chỉ cần chịu khó nhìn lại và nhặt chúng lên. Nói cách khác: kể chuyện, thực chất, là học cách quan sát lại những lát cắt cuộc đời mình.
Và một khi đã hiểu như vậy, bạn cũng không còn cần phải coi những kỹ thuật kể trên như một bảng checklist phải hoàn thành. Bạn chỉ cần bắt đầu trước đã, từ một điều đến với bạn một cách tự nhiên nhất.
Có thể chỉ là: lúc đó tôi đang ở đâu?
Trả lời xong câu đó, bạn sẽ nhận ra mình đã có thứ để kể. Và những câu hỏi còn lại, dần dần, sẽ tự tìm đến.
Lời nhắn
Bạn có đang kể một câu chuyện nào đó theo kiểu tóm tắt không? Thử phóng to nó bằng một trong những kỹ thuật ở trên xem sao. Và hãy để lại một đoạn nhỏ ở phần bình luận nhé, mình rất muốn đọc, và và nếu cần, mình có thể cùng bạn chỉnh sửa thêm.
THÚY VÂN - BRAND STORY STRATEGIST