Buổi trò chuyện vừa bắt đầu, mình chưa kịp hỏi câu nào, chị Dung đã hỏi ngược lại:
“Chị chỉ sợ là chị không biết chị giúp gì được cho em, cho bài viết của em thôi. Ý là em muốn người đọc đọc được cái gì từ trường hợp của chị?
Mình bật cười. Vì chính câu hỏi ấy đã là một nửa câu trả lời. Chị Dung không có video triệu view. Chị không dạy một kỹ năng “cụ thể” nào. Và cho tới tận bây giờ, chị vẫn chưa chắc điều mình chia sẻ có đáng để người khác lắng nghe. Nhưng chị đã bắt đầu. Ở tuổi 51, từ con số không.
Bài viết này dành cho bạn, nếu bạn cũng đang có chuyên môn, có điều muốn nói, nhưng vẫn đứng ở ngưỡng cửa và tự hỏi y như chị.
Hơn 25 năm trong ngành ngân hàng, chị Dung có công việc ổn định ở vị trí quản lý, thu nhập tốt và chị từng tin mình sẽ hăng hái đi làm đến năm 75 tuổi.
Rồi khoảng ba năm trước đây, chị bắt đầu nhận ra năng lượng của mình đã khác, công việc vẫn ổn, chỉ là cảm giác được tìm thấy niềm vui nhạt dần, điều giữ chị lại dường như chỉ còn là một “cục tiền lương”. Giữa những lời phản đối của người thân, chị tự hỏi “Nếu không nghỉ bây giờ mà tiếp tục thêm 10 năm nữa, rồi cuối cùng mình vẫn phải đối diện với câu hỏi nghỉ rồi làm gì?”.
Ở tuổi 50, chị rời công sở và bắt đầu một chương mới, chị học Tâm lý học, học thêm những kỹ năng trước đây chưa từng thử. Trước là để hiểu mình, sau là để đồng hành cùng những phụ nữ trung niên đang lặng lẽ mang nỗi niềm giống chị.
Cái bẫy “món đậu phộng”
Chị tham gia lớp Deep Video Foundation của tụi mình. Chị quan sát kỹ, trong lớp có bạn dạy yoga, bạn làm massage, bạn dạy tiếng Nhật, bạn bán trang sức đá và vàng. Ai cũng có một chủ đề rõ ràng, “rất cụ thể để nói”.
Còn mình, chẳng lẽ lại đem nghiệp vụ quản lý rủi ro ra kể? Rồi chị lại thu về kể những trải nghiệm đời thường. Nhưng vẫn mắc kẹt trong một mâu thuẫn về tầm giá trị nội dung.
Chị ví von: “Giống như mình cần cơm, cần gạo, cần nước mắm, nhưng giả sử thêm món đậu phộng nữa thì có cũng được không có cũng được.”
Đây là cái bẫy mà rất nhiều người có chuyên môn mắc phải: tin rằng chỉ những kiến thức “đo đếm được” mới đáng để chia sẻ. Một kỹ thuật. Một quy trình. Một hướng dẫn từng bước.
Không hẳn.
Khi xem những video của chị Dung, từ khoá mình luôn cảm nhận được là “giàu tính chiêm nghiệm” - một điều mà không dễ gì có được. Chị kể những điều giản dị, bằng góc nhìn của một người đã đi qua một chặng rất dài rồi mới nhìn lại. Thứ đó không có trong giáo trình nào. Người trẻ có thể đọc về nó, nhưng không thể nghiên cứu mà có được.
Mình trêu chị, “nội dung của chị làm em luôn liên tưởng giống như tụi trẻ con háo hức ngồi dưới gốc cây sồi nghe người lớn kể chuyện”, luôn tò mò và thú vị. Và quả thực, luôn có những người cần tới sự hiện diện của chị.
Từ những năm ở ngân hàng đến những buổi ngồi quán cà phê, người ta vẫn tìm đến chị để tâm sự. Có những người đàn ông đang căng thẳng, có những người bạn vừa bị cho nghỉ việc. Người ta không tìm đến một chuyên gia quản lý rủi ro. Người ta tìm đến một người biết lắng nghe.
Với người mới, thương hiệu cá nhân hiếm khi bắt đầu từ một ngách hoàn hảo hay một hình ảnh được dàn dựng. Nó bắt đầu từ việc nhận ra điều mình vốn đã có, rồi đủ can đảm để người khác nhìn thấy.
Từ “Zero” đến video thứ 17
Kể lại những ngày học lớp Deep Video Foundation, chị Dung nhắc đến buổi hướng dẫn kỹ thuật của Hà Minh. Hôm ấy, Hà Minh hỏi từng người: biết CapCut ở mức nào? Chị thật thà khai: “Zero” - chị cười: “Thậm chí chị chưa từng có tài khoản CapCut”.
“Các bạn trẻ xung quanh nói về cắt ghép, hiệu ứng, toàn những thuật ngữ chị nghe không hiểu. Trước đó, Facebook của chị cũng “mỏng” lắm, vì chị vốn ngại nói về mình”.
Chị sợ. Chị không biết làm sao để đi từ chỗ không có gì đến lúc xuất hiện một cách “ngọt ngào”. Nhưng chị vẫn bắt đầu, với đúng những gì đang có trong tay.
Video bài tập đầu tiên của chị chỉ dài mười mấy giây. Một đoạn quay con tàu chầm chậm đi qua sông từ cửa sổ chung cư nhà chị, vài câu cảm thán lồng vào. Không căn góc máy cầu kỳ, không nhạc, không mạch dựng. Chỉ là một khoảnh khắc chị thấy đẹp và muốn giữ lại.
Rồi video thứ hai, thứ ba. Có những video 3 phút, chị ngồi dựng mất 3 tiếng đồng hồ, “nhưng chị thấy rất vui.”
Đến video thứ 15, thứ 17, khung hình của chị đã khác hẳn. Chị hiểu vì sao cảnh này nên quay từ góc này, vì sao ánh sáng lúc này đẹp hơn lúc khác. Chị biết chọn bối cảnh, biết sắp mạch dựng, biết thêm nhạc, thêm cả những cảnh trám để câu chuyện liền mạch. Mỗi điều mới là một lần chị thích thú như vừa mở được một cánh cửa.
Không có bước nhảy vọt nào ở đây. Chỉ có mười mấy lần làm, lần sau tốt hơn lần trước một chút. Nhà tâm lý học Anders Ericsson gọi đó là rèn luyện có chủ đích (deliberate practice): tiến bộ không đến từ việc lặp lại thật nhiều, mà từ việc mỗi lần làm đều nhắm vào một điểm cụ thể để cải thiện. Chị Dung không đọc nghiên cứu ấy. Chị chỉ làm đúng như thế: lần này học góc quay, lần sau học ánh sáng, lần sau nữa học cách thêm nhạc.
Nhìn lại quãng đường từ chữ “Zero” đến video thứ 17, mình nghĩ: đừng vội khuyên người mới là “đừng sợ”. Cứ để họ run sợ, rồi trao công cụ cho họ. Từ từ, họ sẽ làm được một cách tự nhiên.
Đó cũng là cách Vũ Trụ Creator đồng hành cùng học viên. Tụi mình không cố thuyết phục ai phải hết sợ, cũng không vẽ ra một phiên bản khác để họ đóng vai. Tụi mình trao công cụ, gợi mở vài câu hỏi, rồi đi cùng họ qua từng bước nhỏ, để mỗi người dần tìm ra cách làm của riêng mình.
Những tín hiệu nhỏ
Một hôm, chị đăng video kể về việc mình đã nghỉ làm được 10 tháng, công khai trên trang Facebook cá nhân. Rồi tiếp theo đó là những video chia sẻ những câu chuyện nho nhỏ mỗi ngày, từ nấu một bữa ăn, đến nhìn thấy những chiếc thư viện miễn phí nhỏ xíu, rồi một chuyến đi coi bóng chày.
Facebook của chị chỉ có khoảng 200 người bạn. Vậy mà có những video khoảng đâu đó hơn 2.200 lượt xem. Rồi những tin nhắn riêng bắt đầu đến. Lúc này, nhiều bạn bè đồng trang lứa nhắn cho chị, nói rằng họ đồng cảm, rằng họ cũng đang có những mắc kẹt riêng, rằng họ nhìn thấy một điều gì khác đi từ video của chị.
Con số ấy không lớn. Nhưng nó trả lời đúng nỗi lo của chị từ những ngày đầu. “Món đậu phộng” này hoá ra có người cần. Họ chỉ chưa lên tiếng, cho tới khi chị bắt đầu.
Chị nhận ra những điều quan trọng, có khi trước đó chưa từng biết về mình: “chị thật sự thích kể chuyện bằng video, thứ mà ngôn ngữ không có thể làm được”.
Chị thoải mái, không còn sợ bị cười chê, và xem Facebook như một cuốn album cá nhân, nơi cất giữ kỷ niệm của mình.
Rồi chị ồ lên khẳng định một điều thích thú hơn cả: rằng khả năng quan sát của mình tinh tế hơn hẳn ngày xưa. “Mình nhìn một chiếc lá, mình học cách cảm nhận đúng màu xanh của nó, và còn có thể kể cho bạn mình cảm thấy được chiếc lá đó cơ”.
Với người mới, đó cũng là hạt mầm đầu tiên của thương hiệu cá nhân. Không phải lượt xem. Mà là khoảnh khắc một ai đó thấy mình trong câu chuyện của bạn, và tìm đến bạn.
Thử rồi mới biết mình cần gì
Câu chuyện của chị Dung chưa khép lại. Chị vẫn đang cân nhắc một định hướng sâu hơn cho những gì mình muốn trao đi, và chị không vội. Chị muốn suy nghĩ kỹ trước khi bước tiếp.
Nhưng có những điều chị chỉ biết được sau khi bắt tay vào làm. Chị thích kể chuyện. Có người cần nghe chị kể. Và biết chặng tiếp theo, chị cần thêm những hành trang gì.
Herminia Ibarra, giáo sư về hành vi tổ chức, từng nghiên cứu hàng chục người chuyển hướng sự nghiệp giữa đời. Trong cuốn “Working Identity”, bà cho rằng người ta hiếm khi tìm ra con đường mới bằng cách ngồi suy nghĩ cho thật rõ rồi mới làm. Họ tìm ra nó bằng cách thử, rồi từ những lần thử mà hiểu mình hơn.
Chị Dung là một ví dụ như thế. Không bao giờ là quá muộn để viết một chương mới trong cuộc đời mình. Đôi khi phải thử rồi mới biết mình còn thiếu gì để bước tiếp.
Tụi mình đã có mặt ở đó để trao công cụ, gợi mở những câu hỏi, và được xem từng video mới của chị với một niềm vui chân thật. Nhưng người giơ máy quay nội dung đầu tiên, người ngồi 3 tiếng để dựng một video 3 phút, người dám kể chuyện đời mình cho 200 người bạn, vẫn luôn là chị Dung.
—
Lời nhắn
Nếu bạn cũng đang có một điều mình đã đi qua, đã nghiệm ra, nhưng vẫn cất riêng vì sợ nó chỉ là “món đậu phộng”, thì biết đâu, ở đâu đó, có người đang cần đúng điều ấy. Thì đây là điều chị Dung đã nhắn nhủ:
“Dù bạn 51 tuổi, chưa từng làm video, từ ‘không’ sang ‘có’ nó nhẹ như không hà, không ai cười mình hết. Và dù bạn là ai, bạn không khéo thể hiện bản thân mình, thì vẫn có thể bắt đầu từ chính những điều tự nhiên nhất, chính những điều mà bạn đang có…
Bởi không phải là bây giờ, thì sẽ là bao giờ?”
VŨ TRỤ CREATOR ·
Deep Branding. Quiet Influence.
Từ nền tảng chuyên môn đã có, thương hiệu của bạn nên đi về đâu?
Nếu bạn đang muốn dừng lại một nhịp để nhìn rõ những gì mình đã tích lũy suốt nhiều năm, gồm chuyên môn, kinh nghiệm, cả những điều chưa từng gọi tên, và tìm ra hướng đi thật sự dành cho thương hiệu của mình, mời bạn tìm hiểu ▶ gói tư vấn 1:1 của chúng tôi.
Hoặc bắt đầu nhẹ nhàng hơn: khám phá ▶ nguyên mẫu thương hiệu của bạn, để có một kim chỉ nam cho bước đi tiếp theo.
❗Lưu ý: Mỗi người chỉ có thể đăng ký 01 buổi trò chuyện miễn phí.
